Onderhoud van de 'speed system' katrollen op je harnas

Een katrol die vastzit of piept, dat is als een zandkorrel in je schoen tijdens een lange wandeling: het leidt af en kan je ritme volledig verpesten. Je speed system is je gaspedaal in de lucht, en die katrollen op je harnas moeten soepel lopen, altijd.

Even snel smeren met WD-40 is geen optie; het trekt vuil aan en kan de lijnen aantasten. We gaan het hebben over het echte werk, zodat je vol vertrouwen die trim in kunt drukken.

Wat is een speed system en waarom zijn de katrollen cruciaal?

Je speed system is simpelweg een treksysteem met lijnen dat je wing (de parachute) bijstelt.

Je trekt aan een handvat, de lijnen lopen over katrollen op je harnas en veranderen de hoek van je wing, waardoor je sneller gaat of juist afremt. Zonder soepele katrollen heb je geen direct contact met je vleugel.

De katrollen op je harnas zijn de verbinding tussen je lichaam en de vleugel. Ze moeten extreem lichtlopen omdat je ze continu onder spanning gebruikt. Een weerstand van maar één ons kan al voelen als een haperende gashendel. Stel je voor: je zit op 1000 meter, je wilt even gas geven om een windvlaag op te vangen, maar de katrol blijft hangen.

Die fractie van een seconde vertraging kan het verschil zijn tussen een stabiele vlucht en een onverwachte beweging.

Onderhoud is dus geen optie, het is essentieel voor je veiligheid en vliegplezier.

Hoe werkt het systeem en wat schoon je?

De meeste paramotor harnassen gebruiken katrollen met een diameter van 20mm tot 30mm.

Deze rollen draaien om een asje van roestvrij staal. Het vuil dat we moeten bestrijden is voornamelijk fijn zand, stof en oude vetresten. Zand is de grootste vijand; het werkt als schuurpapier op de lager. De lijnen van je speed system (meestal Dyneema of Technora) kunnen ook slijten.

Ze lopen over de katrollen en kunnen na verloop van tijd plakkerig worden door vuil. Dit zorgt voor een stroef gevoel.

Je moet niet alleen de katrol schoonmaken, maar ook de lijn zelf controleren.

De constructie is simpel maar doeltreffend. Een katrol heeft een groef waar de lijn in loopt. Als die groef vol zit met aangekoekt zand, ontstaat er wrijving.

Je merkt dit doordat de lijn niet meer soepel heen en weer glijdt. Regelmatig visueel controleren voorkomt grotere problemen.

Stap-voor-stap: schoonmaken en smeren

Haal je harnas van de motor en leg hem op een schone tafel. Draai de katrollen voorzichtig met de hand om te voelen waar de weerstand zit.

Hoor of voel je een korrelig geluid? Dan zit er zand in het lager.

Grote kans dat je de katrol los moet maken voor een grondige reiniging. Gebruik geen agressieve schoonmaakmiddelen. Een zachte borstel (bijvoorbeeld een oude tandenborstel) en een beetje lauwwarm water met afwasmiddel werken perfect.

Spoel de katrol goed af en dep hem droog met een schone doek. Laat hem nooit nat opbergen, want roestvrij staal kan alsnog verkleuren.

Voor het smeren gebruik je specifieke producten. WD-40 is een penetrant (een oplosmiddel) en geen vet. Het trekt vuil aan en verdwijnt snel. Gebruik in plaats daarvan een droog PTFE-spray (Teflon) of een speciaal paramotor vet zoals dat van SupAir of Woody Valley.

Een tube vet van €10 tot €15 gaat jaren mee. Spuit of smeer zeer zuinig.

Een kleine druppel vet op de as is voldoende. Draai de katrol een paar keer rond zodat het vet verdeelt. Veeg overtollig vet direct weg met een doekje; overtollig vet trekt stof aan en dat willen we juist voorkomen.

Materialen, merken en prijsindicaties

De katrollen zelf zijn vaak gemaakt van aluminium of hoogwaardig kunststof. Aluminium is licht en sterk, maar kan na verloop van tijd slijtage vertonen.

Kunststof (zoals nylon) is onderhoudsvriendelijker en roest niet, maar is minder stijf. De keuze hangt af van je vliegstijl en budget. Bekende merken in de paramotor-wereld zijn SupAir, Woody Valley, Dudek en Gin.

Een compleet setje katrollen voor een harnas kost tussen de €30 en €60, afhankelijk van het materiaal en het merk.

Een losse aluminium katrol (20mm) kost vaak rond de €8 tot €12. Kunststof varianten zijn soms iets goedkoper. Accessoires voor onderhoud zijn goedkoop maar essentieel.

Een bus PTFE-spray (droog smeermiddel) kost ongeveer €8. Een setje reserve katrollen (set van 4) voor een Ozone eller Advance harnas ligt vaak rond de €45.

Check altijd de diameter en de breedte van de groef; deze moet exact matchen met je lijnen.

Let op bij de aanschaf: sommige katrollen hebben een ingebouwd kogellager, andere een bronzen busje. Kogellagers lopen lichter maar zijn gevoeliger voor zand. Bronzen busjes zijn robuuster en vereisen minder frequent smeren, maar kunnen iets stroever aanvoelen.

Praktische tips voor dagelijks gebruik

• Controleer je speed system voor elke vlucht. Trek de lijn uit en laat teruglopen; voel je weerstand?
• Berg je harnas droog op. Vocht zorgt voor roest aan de asjes en aankoeken van zand.
• Gebruik een lijnbeschermer (line keeper) tijdens het transport. Dit voorkomt dat de lijnen over de katrollen wrijven in de auto.
• Maak je harnas na een zandvlucht direct schoon. Zand in de katrollen is het snelst schoon te maken als het nog los zit.

"Een soepele katrol voelt aan als een warm mes door boter. Als het stroef voelt, stop en check het."

Plan een grondige inspectie eens per seizoen, of na ongeveer 25 tot 30 vlieguren.

Demonteer de katrollen volledig, reinig ze en controleer op speling. Als de katrol heen en weer kan wippen op de as, is de tolerantie te groot en moet deze vervangen worden. Het onderhoud kost je misschien 15 minuten per maand, maar het betaalt zich terug in comfort en veiligheid.

Een goed onderhouden speed system reageert direct, geeft je controle en vermindert de belasting op je armen. Zo blijft het vliegen pure ontspanning.